Zrobię porządki w mieszkaniu, zacznę chodzić na siłownię, będę zdrowo odżywiać się, przestanę odkładać wszystko na później, ale… od jutra.

Każdemu z nas niejednokrotnie zdarzyło się przełożyć wykonanie jakiejś czynności na później na rzecz zaangażowania się w przyjemniejsze aktywności. Nagminne odwlekanie zadań nazywane jest prokrastynacją (z łac. procrastinatio – odroczenie, zwłoka), jej mechanizm ma na celu przede wszystkim redukcję stresu związanego z koniecznością wykonania nieprzyjemnego zadania poprzez jego odłożenie w czasie, co przynosi natychmiastową ulgę. Jest ona efektem walki pomiędzy korą przedczołową, odpowiedzialną m.in. za planowanie oraz układem limbicznym odgrywającemu dużą rolę w dążeniu do uzyskania natychmiastowej gratyfikacji a także przy powstawaniu uzależnień.

Przyczyny odraczania często są bardzo złożone, należą do nich:

Lęk przed sukcesem – przekonanie, iż osiągnięcie sukcesu wiąże się z większą ilością negatywnych konsekwencji niż korzyści. Może pojawić się strach przed zazdrością ze strony otoczenia i/lub najbliższych wraz z wiążącymi się z tym następstwami np. w postaci odrzucenia czy braku akceptacji, niechęć do bycia ocenianym jako lepszy od innych. Często występuje przeświadczenie o niezasługiwaniu na osiągnięcia, subiektywne poczucie bycia równym lub gorszym od innych przy jednoczesnym lęku przed zmianą takiego układu sił.

Lęk przed porażką – celowe odkładanie wykonania zadania do momentu, w którym będzie już na tyle późno, by je wykonać prawidłowo lub na tyle starannie, na ile byśmy chcieli, dzięki czemu łatwo będzie wytłumaczyć sobie porażkę (lub brak sukcesu, który też może być tak samo odbierany) czynnikami zewnętrznymi jak np. brak czasu, zamiast czynnikami wewnętrznymi np. brak umiejętności, które odgrywają ogromną rolę w kształtowaniu i utrzymaniu samooceny. Lęk przed porażką można też tłumaczyć obawą przed przykrymi konsekwencjami społecznymi w razie niepowodzenia – wyśmiewanie, odrzucenie.

Lęk przed bezradnością – często wynika z potrzeby kontroli, porzucanie lub odkładanie zadań poniżej umiejętności może być przejawem okazywania niezależności. Osoby niskoreaktywne, czyli potrzebujące dużej stymulacji zewnętrznej mogą celowo odwlekać, by dostarczyć sobie dodatkowego dreszczyku emocji, zwłaszcza w przypadku zadań czy działań bardzo istotnych w życiu osobistym jak i zawodowym.

Powyższe przykłady jako główną przyczynę prokrastynacji wskazują lęk, który zaczyna przejmować kontrolę nad naszymi decyzjami oraz reorganizuje hierarchię wartości. Kilkukrotne odraczanie nieprzyjemnego zadania zostaje wzmacniane poprzez natychmiastowe uczucie ulgi (teraz mogę zająć się czymś fajniejszym) i staje się nawykiem, który ciężko zwalczyć. Znajomość mechanizmów może nam już dać lekką przewagę nad uporczywym odkładaniem. Jako narzędzia w walce z prokrastynacją często podaje się metody efektywnego zarządzania czasem, jednak jej mechanizm jest o wiele bardziej złożony niż nieumiejętność gospodarowania czasem. Najbardziej optymalną i dopasowaną do potrzeb jednostki formą poradzenia sobie z problemem oraz głębsze jego zrozumienie może dać jedynie konsultacja ze specjalistą.